آغازگران  مطالعات ارتباطی در  آمریکا
                                محمد لسانی

کتاب زندگی و اندیشه پیشتازان علم ارتباطات

 کتاب آغاز مطالعات ارتباطي در امريکا (The Beginnings of Communication Study in America ) که خاطرات ويلبر شرام از    آغازين روزهاي تلاش انديشمندان براي علمي نمودن مطالعات ارتباطي است يکي از بهترين کتابهايي است که فضاي نيمه اول قرن بيستم را به نمايش مي گذارد و به معرفي آغازگران مطالعات ارتباطي مي پردازد. کساني که به قول شرام اجداد پدران ما (Forefathers of our forefathers)  مي باشند.او که انديشمندان ارتباطات را همچون يک خانواده علمي مي نگرد به تشبيه، آغازگران آن را به اجداد تمثيل مي کند.اين در حالي است که به قول ويراستاران اين کتاب (راجرز و چافي) هيچکس نمي تواند به انکار اين نکته اساسي بپردازد که شرام بنيانگذار واقعي مطالعات ارتباطي بوده است.

در ذيل که قسمت اول خلاصه هايي برگرفته از کتاب شرام است به چهار انديشمندي که به راستي بناي اوليه ارتباطات را نهادند اشاره مي گردد و ضمن آشنايي مختصر با زندگي و فعاليتهاي هر يک به طور گذرا به انديشه ها و نظريه هاي آنها نيز پرداخته مي شود.

 

۱- هارولد دوايت لاسول (۱۹۷۸ – ۱۹۰۲)

هارولد دوایت لاسول
او که در آمريکا متولد شد در ۱۶ سالگي به دانشگاه شيکاگو رفت. او يک سفر به اروپا داشت و هنگامي که در آنجا بود به شدت به روانکاوي علاقه مند شد و به مطالعه آن پرداخت. او دکتراي خود را در علوم سياسي اخذ کرد و رساله خود را پس از يکسال به صورت کتاب چاپ نمود.کتابي تحت عنوان تحليل تبليغات جنگ جهاني اول. او به تحليل نمادهاي ارزشمند در تبليغات جنگ جهاني دوم نيز در کتابخانه کنگره ايالات متحده و دانشگاه استنفورد پرداخت.وي مدتي نيز به عنوان يکي از اعضاي کميسيون آزادي مطبوعات گذراند.

بزرگترين کمک لاسول در مطالعات ارتباطي به انديشه پردازي بوده تا عمل.خدمات لاسول به حوزه مطالعات ارتباطي در سه حوزه تقسيم بندي مي شود.اول آنکه وي پايه گذار واقعي تحقيقات ارتباطي بود و اولين روش تحقيق عملي را در اين حوزه وي ارائه داد.مورد بعد پر بارساختن تصور کلي از تبليغات بود که وي بر روي آن مطالعه مي نمود.وي تبليغات را نظارت بر عقايد توسط نمادهاي ارزشمند مي دانست و معتقد بود جنگ امروزي در سه جبهه بايد صورت گيرد: جبهه نظامي، جبهه اقتصادي و جبهه تبليغات. و نهايتا آنکه وي در پيشبرد حوزه مطالعات سياسي بسيار مؤثر بود.

هارولد لاسول در مورد ارتباط فرمولي را ارائه داد که بر اساس ۵ محور سازمان يافته بود.

Who says what in which channel to whom with what effect
؟
۲-
پاول فيليکس لازارسفلد(۱۹۷۶ - ۱۹۰۱)
پاول فلیکس لازارسفلد

او که در اتريش به دنيا آمد يک سوسياليست بود. به رياضيات علاقه مند بود و دکترای خود را در  اين رشته به دست آورد.تحت تأثير نوشته هاي فرويد اقدام به تأسيس مؤسسه روان شناسي در دانشگاه وين کرد.او که تا آن زمان در اتريش مي زيست به خاطر رعايت اصول علمي در يکي از تحقيقاتش بورس يکساله بنياد راکفلر را دريافت کرد و اينگونه به آمريکا رفت.در آمريکا نيز چون اتريش به خاطر مشکلات مالي مجبور به راه اندازي مؤسسه پژوهشي شد و در ابتداي امر موفق به گرفتن يک طرح پژوهشي در مورد راديو از بنياد راکفلر شد.بدين ترتيب بود که دفتر راديو پژوهي کلمبيا افتتاح گرديد.وي که از راديو پژوهي شروع کرده بود علاقه مند به حوزه مخاطب پژوهي شد. کتاب نفوذ شخصي او نيز به جريان دو پله اي ارتباطات نظر داشت(فرضيه جريان دوپله اي يا Two step flow theory در ارتباطات جمعي مطرح مي شود.اين فرضيه بيان مي دارد که اطلاعات رسانه هاي جمعي به صورت غير مستقيم و از طريق تجويز رهبران فکري يا Opinion leaders به مخاطبان مي رسد) و بايد گفت که اين فرضيه در دهه هاي ۵۰ و۶۰ به صورتي گسترده در محافل علمي مطرح شد و همواره مورد استفاده قرار گرفت.اما هم اکنون مورد تجديد نظر واقع شده و اينگونه برداشت مي شود که به علت سادگي مراحل آن، نياز به توصيف آن نداريم .

جالب آنکه وي هرگز نظريه پردازي نکرد اما تأثير عميقي بر ارتباطات داشت. او نظريه پردازي بزرگ نبود چون هرگز نظريه پردازي نکرد.به بيان ديگر نيروي او هميشه به سمت شناخت نظريه متمايل مي گشت و خلاقيت عجيبي در بر داشت.

۳- کورت لوين(۱۹۴۷ - ۱۸۹۰)
کورت لوین

او در لهستان متولد شد.جالب است که لازارسفلد اتريشي و کورت لهستاني جزو پدران ارتباطات آمريکا هستند.او که يهودي بود از فلسفه به روانشناسي تغيير مطالعات داد و تحت نظريه گشتالت (روانشناسي گشتالت مکتبي است که در حدود سال۱۹۱۲ پديد آمد.رهبري اين مکتب را سه دانشمند به نام هاي ورتايمر، کافکا و کهلر به عهده داشتند.اين مکتب هيأت نگر،به يک نوع اعتراض نسبت به جنبه هاي خاص روان شناسي ساختي و رفتاري معتقد بود.)به مطالعه مي پرداخت.به خاطر علاقه مندي به حوزه رفتار و روابط انساني به روانشناسي اجتماعي روي آورد.او در ۱۹۳۳ آلمان را که محل تحصيل (و به قولي تولد) وي بود به خاطر فشارهاي وارده بر يهوديان ترک کرد.پس از آن به آمريکا رفت و پس از مدتي فعاليتهايش را به آمريکاي مرکزي منتقل ساخت.او نظريه ميداني را در روانشناسي ارائه کرد.نظريه ميداني لوين عبارت بود از اينکه رفتار تابعي است ازتعامل ميان شخص و محيط.از نظر لوين عوامل دوني و بيروني توأم با هم رفتار انسان، و سطح آن را تحت تأثير قرار داده و تعيين مي کنند.به عبارتي B = f(P,E) که در آن Behavior تابعي است از Person  و Environment .

لوين هيچگاه حوزه ارتباطات را به صورت رسمي نپذيرفت و آشکارا راجع به آن صحبت نکرد. او بسيار بر روي ارتباطات از نوع گروهي وقت صرف نمود و حتي ايده هاي فراواني هم داد که مقبول جامعه علمي افتاد؛ از آن جمله مي توان به دروازه بانان ارتباطي (The idea of Communication Gatekeepers)نام برد.

۴- کارل آيور هاولند(۱۹۱۲-۱۹۶۱)

کارل آیور هاولند

او که در شيکاگو متولد شد به مدت ۱۵ سال يکي از برجسته ترين گروههاي تحقيقاتي را در مرکز تحقيقات ييل رهبري کرد و بيش از نيمي از برترين کتابهاي ارتباطي را در اين مدت با همکاري ديگران تأليف کرد.او به عنوان يک روانشناس آزمايشگر به فعاليت مي پرداخت. تأثير ديررس  (Sleeper Effect)  اولين کتاب کاربردي آزمايشگاهي دانشگاه ييل بود که او آنرا به نگارش در آورد.تأثير ديررس يا پديده خوابنده اصطلاح کارل هاولند براي تأثير پنهاني تبليغ يا پيام جمعيي است.اين اصطلاح بيان مي دارد که تغيير نگرش پس از تبليغ ظاهر مي گردد.ديگر کتاب او و همکارانش ارتباطات و اقناع بود.او پس از دانشگاه ييل به واشنگتن رفت و به عنوان مدير بررسي تأثيرات ارتباطات اقناعي در ارتش منصوب شد.در واقع ارتش ايالات متحده آمريکا يک نظريه نظام مند در عرصه ارتباطات انساني مي خواست بنابراين ترجيح مي داد به جهت گيري هاي علمي در خصوص پيامهاي آموزشي اقناعي توجه نمايد.

او و همکارانش بر روي فيلم چرا ما مي جنگيم؟ تحقيقاتي را انجام دادند.او نتيجه تحقيقات خود را در ۱۹۴۹ در کتاب آزمايشات در ارتباطات جمعي به چاپ رسانيد.

/ 3 نظر / 5 بازدید
يه مسافر

خوبه! این متن برای من یه مروری از درسهای جامعه شناسی مون با دکتر مهدوی و ارتباطات انسانی با دکتر باهنر بود.

ژرفا

با سلام. وبلاگتان بسیار مفید است. واقعاْ خسته نباشند. میشه از مطالبتون البته با رعایت ؛ حق چاپ محفوظ است؛ استفاده نمود؟

محمد لسانی

با توجه به سوالی که آقا یا خانم ژرفا پرسيده باید گفت که هدف ما تقویت بنیانهای نظری حوزه فرهنگ و ارتباطات در ایران می باشد و خیلی خوشحال خواهیم شد که شما با انتشار مطالب وبلاگمان ما را در نیل به هدف ذکر شده یاری فرمایید