فرهنگ و ارتباطات

 
نویسنده : حسین سرفراز * مطالعات فرهنگ و ارتباطات - ساعت ٤:٤٠ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٥/٧/۱٦
 

جان فیسک و تقویت بنیانهای نظری مطالعات ارتباطی در ایران

          محمد لسانی

مژده به علاقه مندان حوزه مطالعات ارتباطی : کتاب نگاهی کوتاه به نظریه ها و مکاتب ارتباطات اثر نفیس جان فیسک به زیور طبع آراسته شد.

نگاهی کوتاه به نظریه ها و مکاتب ارتباطات

این کتاب که ناصر فرونچی آن را به فارسی ترجمه کرده و از سوی انتشارات کنکاش دانش نیز چاپ و منتشر شده است خلاصه ای از کتاب اصلی Introduction to Communication Studies می باشد و بشارت دیگر در این زمینه نیز آنکه آقای مهدي غبرايي کل این کتاب را در  ۳۰۰ صفحه بوسیله انتشارات دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها ترجمه و به زودی به بازار عرضه می کند.

کتاب حاضر ترجمه پنج فصل از اثر معروف جان فیسک (John Fiske) تحت عنوان "مقدمه ای بر مطالعه ارتباطات" می باشد. انتخاب این فصول به لحاظ اهمیت ویژه آنها از دیدگاه تئوری های اساسی ارتباطات بوده است. همان گونه که خود مولف نیز در مقدمه کتاب متذکر شده، پنج فصل اول صرفا به مباحث تئوریک ارتباطات اختصاص دارد و کاملا مستقل از فصول دیگر است. البته گفتنی است که قسمت های بعدی کتاب در رابطه با زمینه های کاربردی نظریه های مطرح شده در بخش های نخست می باشد و به همین دلیل از ترجمه آنها صرف نظر شده است.
جان فیسک در مقدمه این کتاب آورده است: "... به نظر من، ارتباطات چیزی قابل مطالعه می باشد، اما آنچه که در این میان برای یک مطالعه جامع ضرورت دارد، وجود برخی دیدگاه های معین و منضبط است... سر و کار ارتباطات همواره با علائم و رموز است. علائم عبارت از مصنوعات بشری و یا اعمالی است که به چیزی غیر از خودشان دلالت دارند، یعنی ساختارهای علامت دهنده به شمار می آیند و اما رموز (کدها) سیستم هایی هستند که علایم در چارچوب آنها سازماندهی می شوند و خود ماهیت روابط علائم را با یکدیگر معین می کنند... علائم و رموز برای دیگران ایجاد و منتقل می گردد، و این انتقال و یا دریافت علائم و رموز در ارتباطات به شکل روابط اجتماعی تجلی می کند... به اعتقاد من، ارتباطات اساس و شالوده موجودیت فرهنگی مان را تشکیل می دهد، یعنی بدون وجود آن، هیچ فرهنگی قادر به ادامه حیات نیست. بنابراین، تحقیق در عرصه ارتباطات جدا از مطالعه فرهنگ مکمل آن نیست... اینک با توجه به فرضیات فوق، می توان ارتباطات را به طور کلی به عنوان "تعامل اجتماعی از طریق پیام ها" تعریف نمود.
از محتوای کتاب حاضر به سهولت می توان دریافت که در مطالعه ارتباطات دو مکتب اصلی وجود دارد: دیدگاه اول، ارتباطات را بسان انتقال پیام ها می بیند. سر و کار این مکتب با رمزگذاری و رمزگشایی توسط فرستندگان و گیرندگان پیام و چگونگی انتقال آن از طریق مجاری و وسایل ارتباطی است. دقت و کارایی از جمله موضوعاتی است که در این مبحث مورد بررسی قرار می گیرد. در حقیقت، این مکتب ارتباطات را به عنوان فرآیندی تلقی می کند که در طی آن یکی رفتار و یا افکار دیگری را تحت تاثیر قرار می دهد. اگر ماهیت این تاثیر متفاوت و یا میزان آن کوچک تر از آنچه که مورد نظر است، باشد، آنگاه مکتب مزبور سخن از شکست ارتباطی به میان می آورد و در پی یافتن علل آن به بررسی مراحل مختلف فرآیند می پردازد. من این دیدگاه را "مکتب فرآیندی" می نامم.
و اما مکتب دوم، ارتباطات را به عنوان تولید و مبادله معانی قلمداد می کند. این دیدگاه چگونگی تعامل متون نوشتاری و اخبار را با مردم در رابطه با تولید معانی، و یا به عبارت دیگر، نقش این متون را در فرهنگ مورد بحث قرار می دهد. در این جا عباراتی مانند "ادای معنی" (Signification) به کار می رود، و سوءتفاهمات در جریان ارتباطات الزاما به عنوان شکست و عدم موفقیت قلمداد نمی شود، زیرا بر پایه این مکتب چنین مسائلی ممکن است از اختلاف فرهنگی موجود بین فرستنده و گیرنده پیام ناشی گردد. از این نقطه نظر، مطالعه ارتباطات همان مطالعه متون و فرهنگ است. متد اصلی تحقیق در این مکتب، "سمیوتیک" (نشانه شناسی) است.
مکتب فرآیندی میل دارد بحث را بیشتر به علوم اجتماعی، روانشناسی و به ویژه جامعه شناسی بکشاند، و عمدتا معطوف به اعمال ارتباطی است. در عوض مکتب سمیوتیک بر زبان شناسی و موضوعات هنری تاکید می کند و بیشتر به آثار ارتباطات می پردازد..."

به نقل از http://mahmoodspace.blogfa.com/post-823.aspx


 
comment نظرات ()